De aandeelhouders van Shell krijgen dit jaar meer dividend. Het olie-en gasbedrijf maakte het afgelopen kwartaal 12,1 miljard dollar winst. In dezelfde periode vorig jaar was dat 5,4 miljard. De winst is te danken aan de voortdurende oorlog in het Midden-Oosten. De ongebreidelde exploitatie van fossiele brandstoffen levert elders ook andere verhalen op. Al 13 jaar lang laden Britse tankers Angolese ruwe olie, waarbij ze een spoor van systematische en routinematige verwoesting achterlaten. Uit een analyse van satellietbeelden blijkt dat er bij een specifiek deel van de Angolese zeebodem een enorme hoeveelheid olie is gelekt over een oppervlakte die minstens negen keer zo groot is als Londen, zo berichten de Britse onderzoeksjournalisten van Declassified UK. Een expert schat de verspilling op 4,5 miljoen vaten, wat zeer dicht in de buurt komt van de hoeveelheid olie die vrijkwam bij de Deepwater Horizon-ramp in 2010 in de Golf van Mexico, tot nu toe de grootste bekende olieramp. De verspilde olie verstopt netten van de Angolese vissers. 'Bovendien vergiftigt ze de vis waarvan de gemeenschappen in de noordelijke provincies Zaire en Cabinda afhankelijk zijn om te overleven. Velen eten dagenlang niets, terwijl anderen zich gedwongen voelen om het giftige voedsel toch te consumeren. Hierdoor worden de bewoners blootgesteld aan stoffen die mogelijk kankerverwekkend zijn en maag-darmklachten veroorzaken. Ook het giftige waterstofsulfide dat vrijkomt bij de oliewinning vormt een gevaar voor de gezondheid; het dringt door in bananengewassen en is schadelijk bij inademing. De zwavelachtige geur veroorzaakt misselijkheid en braken.' De oliemaatschappijen zijn zich van geen kwaad bewust. Ze schrijven de olielekken toe aan natuurlijke bronnen. 'ExxonMobil heeft de relevante autoriteiten ingeschakeld, blijft het gebied in de gaten houden en evalueert de beschikbare gegevens.' De Angolese autoriteiten zijn de oliemaatschappijen gunstig gezind . Aangemoedigd door gunstige fiscale voorwaarden en een slagvaardig bestuur investeren internationale oliemaatschappijen fors in Angola; zo voert ExxonMobil momenteel een investeringsprogramma van 4 miljard dollar uit om de levensduur van het productieve 'Block 15' te verlengen. Dat 'Block 15' is het omstreden gebied waar de verspilling van olie het grootst is. Maar de olie- en gassector blijft van cruciaal belang voor de Angolese economie en de overheidsfinanciën, zo verklaarde president João Lourenço in zijn jaarlijkse toespraak over de toestand van het land. "Binnen de sector worden maatregelen doorgevoerd die erop gericht zijn de productie boven de 1 miljoen vaten per dag te houden." De president zei wel dat hij streefde naar een meer diverse economie. Nu komt 90% van de exportinkomsten uit de olie. Lourenco hoopt in 2027 te worden herkozen. Het internationale Committee to Project Journalists (CPJ) signaleert in de aanloop naar die verkiezingen nu al bedreigingen van kritische journalisten. Daniel Federico, die op tijd zijn land wist te ontvluchten, werd onlangs bij verstek veroordeeld tot 14 maanden gevangenisstraf voor een rapport dat hij niet eens had geschreven. Frederico is een van de 38 Angolese journalisten die door het CPJ zijn geïnterviewd en die sinds 2015 zijn onderzocht wegens smaad; hiermee behoort Angola tot de landen in Afrika die zich het meest schuldig maken aan het op deze wijze strafbaar stellen van journalistiek. Ondertussen gaat de jacht op fossiele brandstoffen onverminderd door. Ook de aandeelhouders van Seadrill ontvingen goed nieuws. Het bedrijf heeft nieuwe boorcontracten en verlengingen binnengehaald voor vier diepwater-boorschepen, waaronder langlopende projecten voor de kust van Indonesië en Angola. Minder goed nieuws is er volgens Follow The Money voor Nederlandse huishoudens die moeite hebben de eindjes aan elkaar te knopen. 'De gevolgen van de Iran-oorlog waren tot dusver vooral voelbaar aan de pomp, maar sijpelen nu langzaam door naar de voedselprijzen. De belangrijkste index voor wereldwijde voedselprijzen, die van de VN-landbouworganisatie FAO, lag in september 3,1 procent hoger dan vorig jaar. En dit getal – dat wordt berekend op basis van groothandelsprijzen en daarmee voorloopt op de prijzen in de supermarkten – vertoont een sterk stijgende lijn. ‘Deze prijsdruk zal binnenkort doorwerken in de voedselprijzen voor de consument,’ waarschuwt FAO-hoofdeconoom Maximo Torero. Ook de invloed van El Niño, de opwarming van het zeewater in de Stille Oceaan doet zich gelden. Sommige producten zullen ook daardoor sterk in prijs stijgen. Maar de gevolgen voor Nederland zijn lang niet zo groot als in de rest van de wereld, volgens berekeningen van het Wereldvoedselprogramma. Uit het WFP-onderzoek naar 45 landen die kwetsbaar zijn voor de gevolgen van El Niño, volgt de schatting dat het aantal mensen met acute honger in deze landen volgend jaar met 49 miljoen zal stijgen door het weerfenomeen. Een toename van bijna een kwart. En dat komt allemaal nog bovenop de gestegen energiekosten vanwege de oorlog met Iran waar de aandeelhouders van Shell goed van profiteren.
De Zweed Bo Hansson bracht in 1972 een instrumentale ode aan Lord of the Rings uit. Hier rijden de zwarte ruiters door The Shire – kunnen jullie ze horen?
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
ONDERZOEK - Het kabinet wil honderden miljoenen weghalen uit een pot die was bedoeld voor droogtemaatregelen, om daarmee achterstallig onderhoud aan infrastructuur te betalen. Een slecht idee. Watertekorten in droge zomers, zoals we die dit jaar hebben gehad, zullen in de toekomst verder toenemen. Niet alleen door grotere neerslagtekorten, met name als gevolg van meer verdamping bij hogere temperaturen, maar ook door lage waterstanden in de grote rivieren. Klimaatverandering droeg afgelopen zomer al bij aan de lage waterstanden in een groot deel van Europa.
Debiet in Europese rivieren in juli 2026 t.o.v. het gemiddelde voor die maand over 1992 – 2020. Bron: Copernicus Climate Change Service.
Begin deze maand werd een preprint gepubliceerd van een attributiestudie over die lage waterstanden. De publicatie is nog niet peer reviewed, en dus is een kleine slag om de arm op zijn plaats. Maar ik verwacht niet dat de conclusies heel anders uit zullen vallen na de peer review.
In grote delen van Europa was het afgelopen zomer uitzonderlijk droog, met lage waterstanden tot gevolg. De afbeelding hieronder geeft, voor augustus 2025 tot juli 2026, de afwijking ten opzichte van het gemiddelde over de periode 1980-2025 van de waterafvoer in vijf grote rivieren: de Rijn, de Elbe, de Rhône, de Po en de Donau. In alle vijf was de afvoer, en dus ook de waterstand, sinds afgelopen voorjaar veel lager dan normaal. Volgens het onderzoek was de afvoer door klimaatverandering 26 tot 38% lager in vier van die vijf rivieren: de Rijn, de Rhône, de Po en de Donau.
Het komt niet vaak voor dat ik jaloers ben op mensen die in een commissie zitten, maar dat geldt wel voor de Ad Hoc Committee on AI Use in Teaching, Learning, and Research van het Massachusetts Institute of Technology. Zij schreven een rapport over AI in het onderwijs. Voor zover commissies ooit de goede toon kunnen aanslaan is dat deze commissie volgens mij gelukt.
Het is een kwestie waar iedereen in het onderwijs mee worstelt. Op de basisscholen is het geloof ik nog niet heel urgent, maar daarna is toch de vraag: wat moeten we met kunstmatige intelligentie? Wat staan we studenten toe, maar ook wat staan we docenten toe? Hoe gaan we om met het feit dat hier een technologie nu al een paar jaar lang tot steeds verbazingwekkender zaken in staat lijkt die tot een paar jaar geleden nog exclusief aan mensen was voorbehouden? Je met een druk op de knop resultaten krijgt die wij altijd hebben gepretendeerd aan te leren en die we nu ook nog steeds als toetsing gebruiken.
Hét antwoord hebben de collega’s van het MIT niet. Hét antwoord kan ook niet gegeven worden zolang er minstens ieder kwartaal wel weer een doorbraak komt – die machines bijvoorbeeld zelfstandig een wiskundig bewijs kunnen vinden, of er juist blijkt dat de grote bedrijven onder druk van de EU allemaal watermerken in hun teksten zetten, zodat kan worden aangetoond dat ze kunstmatig gegenereerd zijn. Je kunt geen vaste koers zetten op een schip in de storm.
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.
Er wordt rondgebazuind dat we in tijden van polarisatie leven. En polarisatie zou dan betekenen dat de schreeuwers tegenover de stillen staan.
Om dat allemaal een beetje goed te breien (wat neerkomt op 1 rechts, 1 averechts en vooral links overhalen heur muil te houden)roept men de gepolariseerden op met elkaar in gesprek te gaan.
Begrip tonen, luisteren, meevoelen, vragen stellen, vriendelijk blijven.
Mijn advies: sluit je niet aan bij de schreeuwerds, ook niet bij de stillen. Zoek het bij hullie die van allebei wat zijn: “the gentle, angry people”.
COLUMN - van Prof.Mr. Roel Bekker
In 1969 trok Crince le Roy veel aandacht met zijn inaugurele rede als lector waarin hij de ambtelijke dienst beschreef als ‘de vierde macht’, naast de gebruikelijke drie machten van Montesquieu. Het betoog sloot aan op de al bestaande kritiek op ambtenaren. De ambtelijke dienst was bureaucratisch, wat niet meer de positieve klank had van Weber maar stond voor langzaam en inefficiënt werken, met veronachtzaming van de burger. De ambtelijke dienst was ook conservatief, eigengereid en op zichzelf gericht, waardoor politici het gevoel hadden voortdurend tegengewerkt te worden in hun ambitieuze plannen. Ambtenaren waren een bedreiging voor het politieke primaat.
De lijst van bezwaren tegen de vierde macht was nog veel langer en ging er zeker bij de politiek in als koek. De reactie was duidelijk: de politici vonden dat de ambtelijke macht moest worden verminderd en dat die meer bij hen moest liggen. Dat werd daarna steeds meer de lijn, vanaf de jaren 90 onderstreept met maatregelen als de Oekaze-Kok [1] waarbij ambtenaren nog eens werd ingeprent dat niet zij maar politici het gezicht van de overheid waren. Of de Balkenendenorm [2], inhoudende dat de minister in het publieke domein het hoogste salaris moest hebben. Met als onvermijdelijk gevolg dat voor toptalent geen marktconforme salarissen meer konden worden geboden. In wervingsadvertenties werd meer en meer gezocht naar ambtenaren met politieke gevoeligheid. Alsof dat niet vooral een eigenschap is die politici zélf moeten hebben. Topambtenaren werden bovendien in hun functie op termijn gezet. Maximaal zeven jaar en liefst korter, dan konden ze de zaken niet meer naar hun hand zetten, zo was het idee. De politiek ging op haar beurt zichzelf gaandeweg versterken. Er kwamen meer bewindslieden en die kregen bovendien een groeiende ‘bontkraag’ [3], met door henzelf benoemde politieke assistenten voor ondersteuning van hun steeds meer actiegerichte politieke werk. [4]
Soms publiceert de KNAW (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) een belangrijk rapport, en 14 oktober publiceerde de Academie er maar liefst twee tegelijk: een over de academische vrijheid en een over de vrijheid van meningsuiting voor wetenschappers. Beide rapporten zijn sterke verdedigingen van de wetenschap en waar de wetenschapper voor staat. Het rapport over academische vrijheid is vooral een pleidooi om deze vrijheid te verankeren in de wet en dan nog liever in de grondwet, als een belangrijke vrijheid die aparte bescherming verdient. Dat over de vrijheid van meningsuiting is een krachtig pleidooi dat wetenschappers moeten kunnen deelnemen aan het wetenschappelijke debat, ook over onderwerpen die buiten de grenzen van hun specifieke expertise liggen, zolang ze duidelijk blijven maken waar die grenzen precies liggen.
Het zijn allebei heldere en verstandige documenten en ik hoop van harte dat de aanbevelingen die erin gegeven worden opgevolgd worden.
Ik heb er ook veel van geleerd. Mij was in de Nederlandse discussie over academische vrijheid nooit zo duidelijk waarom die vrijheid beperkt zou blijven tot medewerkers van de universiteiten en de instituten van KNAW en NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek). Zijn er niet veel meer onderzoekers, en moet hun vrijheid niet net zo goed worden gewaarborgd? Dit rapport maakt duidelijk dat de vrijheid van alle onderzoekers ‘wetenschappelijke vrijheid’ heet – die wordt bijvoorbeeld in Duitsland wettelijk gewaarborgd voor iedereen. De belangrijkste reden waarom de KNAW-rapporten er niet over gaan is kennelijk dat dit niet de opdracht was die de politiek gaf.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Een maand geleden schreef ik Alles went, ook een genocide, naar aanleiding van het besluit van de NPO om Nederland toch weer aan het Songfestival te laten deelnemen. De genocide in Gaza, de vermoorde journalisten en de politieke inmenging van Israël waren voor AVROTROS reden om zich terug te trekken. De NPO vond wat aangepaste spelregels kennelijk voldoende om weer over “verbinding” te kunnen praten, met een kaakzakkende verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog, waarvoor de organisatie gemakshalve dan wel die genocide even opzij moest schuiven.
Het tentenkampje bij de Aula van de TU Delft is inmiddels verdwenen. Op de plek waar studenten twee weken lang protesteerden tegen de Israëlische samenwerkingen van hun universiteit, verschenen maandag symbolische graven, ter nagedachtenis aan gedode Palestijnse wetenschappers. Maar ook de overige symbolen van het protest waren geen lang leven beschoren. Nog geen 24 uur nadat de studenten hun tenten hadden opgebroken, waren het Palestijnse huisje en de geplante olijfboom alweer verwijderd. Volgens de actievoerders heeft de universiteit bovendien het spandoek weggehaald waarop haar medeplichtigheid aan de genocide werd aangeklaagd.
Sinds 5 oktober protesteerde Delft Student Intifada op de campus. De studenten hadden zelfs een klein Palestijns huis gebouwd, als symbool voor de huizen die Israël dag in dag uit in de bezette Palestijnse gebieden verwoest. Hun eis: verbreek de academische banden met Israëlische instellingen die bijdragen aan genocide, bezetting en apartheid.
De universiteit heeft inmiddels een afweging gemaakt. De conclusie is opmerkelijk: met de huidige kennis zou de TU nooit aan bepaalde samenwerkingen zijn begonnen. Toch mogen de meeste gewoon doorlopen, omdat stoppen te veel impact heeft op de eigen universiteit en medewerkers. Bij twee projecten waaraan ook een Israëlisch defensiebedrijf deelneemt, wil de universiteit de samenwerking wél beëindigen. Die projecten lopen binnenkort toch al af, dus dat was een stap zonder al te veel gevolgen.
Verval, met het nummer Ruis, van hun EP ‘Hersenpuin’. Het klinkt allemaal heel vrolijk, en de muziek klinkt navenant. Volgende deze site luisteren we qua stijl naar een combo van black metal en crust (als in crust punk denk ik???), en daar kan ik me dan weer weinig bij voorstellen, maar ach. Nadeel van een nummer van bijna 12 minuten is overigen dat YouTube het dan nodig vindt het 2x te onderbreken met reclame, wat dodelijk is voor muziek als deze – maar ik hoop dat jullie dat bespaard blijft als het clipje embedded is op onze mooie site.
Het Silkroad Ensemble is in 1998 opgericht door cellist en componist Yo-Yo Ma. Sinds enkele jaren is zangeres, songschrijver, banjospeler en violiste Rhiannon Giddens er artistiek leider. Het ensemble brengt muzikanten uit de hele wereld en uit een diversiteit aan muzikale culturen bij elkaar. Wereldmuziek dus, in de meest letterlijke zin van het woord. En het werkt prima, terwijl dat ook weer niet zo vanzelfsprekend is. Combineren van invloeden uit uiteenlopende culturen tot een goed klinkend geheel is niet altijd makkelijk. Het resultaat kan wel eens tamelijk geforceerd of gekunsteld klinken. Daar is hier geen sprake van. Hier klinkt de muziek als een wereldtaal, die alle leden van het ensemble vloeiend spreken.
Ik heb hier al vaker video’s geplaatst van sessies van KEXP. Een goede liveopname vind ik vaak interessanter dan een videoclip. Bij KEXP spelen veel goede bands, en het klinkt altijd uitstekend. KEXP zal dus nog wel wat vaker langskomen in mijn CT’s.
Vorige week verscheen op het YouTube-kanaal van KEXP een sessie van Altın Gün, uit Amsterdam. Opgenomen tijdens hun Amerikaanse tour van afgelopen september, die ze ook naar Seattle bracht. Een goede aanleiding voor een Closing Time, zou ik denken.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
,_RP-T-00-1269.jpg){kind=link}