Hoe woke zijn de opleidingen Nederlands?

In het reactiepaneel onder de stukken op deze site verschijnt de laatste tijd af en toe een gewaardeerde medewerker van dit tijdschrift die met een probleem worstelt. De letterkunde, vindt hij kennelijk, gaat nog maar over één ding: gender. Hij zou, schrijft hij, jonge mensen niet meer aanraden om zo’n door en door ideologisch vak, doordrenkt van identiteitsdenken, te gaan studeren. Als dat zo is, moeten we het ook kunnen kwantificeren. Het is per slot van rekening een empirische vraag: wordt het curriculum overspoeld door (adem inhouden) woke? Dat is daarnaast ook nog eens een vraag die niet alleen deze medewerker bezighoudt, maar ook allerlei mensen buiten het vak: oh, geesteswetenschappen! Politiek correct! Dus ik ben maar eens gaan turven. Laten we vooropstellen dat het niet zo verrassend is dat de Neerlandistiek een vak is dat over identiteit gaat. Het is van oudsher gegrondvest op identiteit – er is het idee dat je de Nederlandse taal en literatuur kunt afbakenen van andere talen en literaturen, en dat is een kwestie van identiteit (Nederlandstaligen zijn anders dan andere mensen). Bovendien is gender op dit moment het onderwerp van allerlei maatschappelijke discussie, dus het is ook niet gek dat mensen die beroepsmatig nadenken over identiteit, zich met dit onderwerp bezig houden. Maar misschien loopt het nu wel uit de hand? Voordat je één vinkje kunt zetten moet je bepalen wát je telt, en dat is natuurlijk minstens deels een kwestie van arbitraire keuzes. Is een college waarin Anton de Kom wordt gelezen een college over kolonialisme? Is een cursus met “identiteit” in de titel een cursus identiteitspolitiek? Ik besloot dat het thema in de titel of in de leerdoelen moest staan, en dat het lezen van een vrouwelijke, zwarte of homoseksuele auteur niet vanzelf meetelt. Wie Hadewijch op de lijst zet, doet nog niet aan genderstudies. Vakken in het curriculum Hoeveel zelfstandige, verplichte kernvakken over gender heb ik in de betrouwbaar te reconstrueren academische bachelors Nederlands van 2025–2026 gevonden? Nul. Niet in Leiden, niet in Groningen, niet in Utrecht, niet bij de Radboud Universiteit; en aan Vlaamse kant niet in de Nederlandse modules van KU Leuven, Gent, Antwerpen of de VUB. (Bij de UvA kon ik de data voor 2025-26 niet meer vinden. Wel dat voor 2026-27 en dat geeft geen aanleiding te denken dat het daar vorig jaar anders was dan elders.) Het Groningse toetsplan is het een duidelijk voorbeeld, omdat het het hele programma in één tabel legt. Syntaxis, semantiek, fonetiek, gespreksanalyse, retorica, argumentatie, taalverwerving, middeleeuwse letterkunde, zeventiende-eeuwse letterkunde, verlichtingsliteratuur, literaire canon I en II, methodologie, statistiek, scriptie. Dat lijkt me nu niet erg woke. Er zijn een paar gevallen op het randje. Utrecht heeft een verplicht vak Visies op Nederlandse identiteit: van Bataaf tot regenboogpiet; maar dat gaat dus vooral over Nederlandse identiteit en dat is altijd een onderwerp in de Neerlandistiek geweest. In Antwerpen behandelt het verplichte vak algemene literatuurwetenschap naast deconstructie ook feminisme, queer studies en postkolonialisme – als één perspectief van meerdere. En in Nijmegen bestond (tot vorig jaar) een minor Diversity, Inclusion and Gender van veertig studiepunten. Alleen: het is een minor, een keuzemogelijkheid. (Ik gaf zelf een cursus in die minor, het vak Sociolinguïstiek.) De lerarenopleidingen zijn het meest met diversiteit bezig. In de HAN-studiegids staan interculturele gespreksvoering, NT2-didactiek, differentiatie en internationale jeugdliteratuur. Het woord gender komt er niet in voor, en de reden waarom die andere onderwerpen er wel op staan lijkt me eerder voorbereiding op de beroepspraktijk dan ideologie. Wie voor de klas gaat staan heeft nu eenmaal leerlingen met verschillende thuistalen en -culturen, en dan is het praktisch nuttig om te weten wat je daarmee moet. Tijdschriften Hoe zit het met publicaties? Ik heb acht van de belangrijkste wetenschappelijke bladen genomen — TNTLNederlandse LetterkundeNederlandse TaalkundeTijdschrift voor TaalbeheersingQueesteInternationale NeerlandistiekTaal en Tongval en het Britse Dutch Crossing — en daaruit alles geteld wat over 2020–2025 als artikel geregistreerd stond: 772 artikelen (en recensies en zo voort). Zoek je daarin naar een paar zoektermen zoals gender, in titel én samenvatting, dan kom je op 23 procent. Kijk je die treffers vervolgens één voor één na, dan blijkt er grammaticaal geslacht bij te zitten, en taalvariatie die “diversiteit” wordt genoemd, en onderzoek waarin gender alleen een controlevariabele is: de vraag of jongens en meisjes even goed lezen. Bewaar je alleen wat bij enige inhoudelijke controle werkelijk gaat over gender, ras, kolonialisme, migratie of identiteit, dan blijven er 46 artikelen over. Dat is 6 procent van het totaal. En van die 46 gaan er 16 over gender of seksualiteit: 2,1 procent. 16 artikelen, in 6 jaar, in 8 tijdschriften, waaronder artikelen als Neurologe of liever neuroloog? over het effect van vrouwelijke functiebenamingen op de geloofwaardigheid van medisch specialisten; Seks, dwang en instemming in het Antwerps Liedboek; en een studie over het genderneutrale voornaamwoord die. Dat lijkt me alles bij elkaar niet bepaald een vijandige overname van het vak. Voor de zekerheid heb ik het nog van de andere kant benaderd: niet via de tijdschriften maar via de mensen. Van 34 stafleden van de opleidingen die ik in OpenAlex kon terugvinden, verzamelde ik met een scriptje alles wat ze tussen 2020 en 2025 publiceerden — samen zo’n 268 artikelen. Twaalf daarvan gaan zo te zien werkelijk over gender, ras, kolonialisme of identiteit: 4,5 procent. Het is wel waar dat de kwestie vooral in de letterkunde speelt, de meest culturele van de drie subdisciplines. In de bladen over (alleen) taalkunde of taalbeheersing — Nederlandse TaalkundeTaal en TongvalTijdschrift voor Taalbeheersing — vond ik samen 3 van de 246 artikelen: 1,2 procent. In de zuiver letterkundige, Nederlandse Letterkunde en Queeste, 11 van de 180: 6,1 procent. Vijf keer zoveel, zij het nog altijd niet erg indrukwekkend. Het Engelstalige (en in het Verenigd Koninkrijk uitgegeven) Dutch Crossing is een uitschieter met ruim 21 procent — maar dat komt vooral door een themanummer uit 2022 over witheid, ras en kolonialisme in. Ik neem aan dat niemand zou willen dat dit onderwerp helemaal niet behandeld wordt, en ondertussen wordt er dus ook aandacht besteed aan narratologie, rederijkers, late stijl, literaire kritiek, boekgeschiedenis, poëzie, de instituties van het literaire bedrijf en wat al niet. Bovendien worden de getallen nog minimaler als we ons beperken tot gender. Verreweg het meeste van wat in de letterkundige neerlandistiek over identiteit handelt, gaat over de kolonie: Suriname, Indië, slavernij, Anton de Kom, Multatuli, de nawerking van het rijk in de Nederlandse literatuur. Van de 46 artikelen gingen er 30 over iets anders dan gender. Tot slot nog een nuance: er is verschil tussen een tijdschrift dat queertheorie tot programma maakt en een tijdschrift dat een nummer aan Jacob Israël de Haan wijdt. Bij De Haan hóren seksualiteit, joodse identiteit, zionisme en antizionisme; je kunt ze niet weglaten zonder een ander mens te beschrijven. Wie dat nummer als bewijs van ideologische sturing telt (wat ik hierboven voor de transparantie heb gedaan), verwart het onderwerp met de bril. Maar dit soort keuzes kun je volgens mij ook makkelijk anders maken, dan komen de getallen nog anders uit. (Tegelijkertijd kun je natuurlijk ook volhouden dat in een andere tijd De Haan misschien niet tot onderwerp van studie was gemaakt.) Leeslijsten Dan de leeslijsten; die zijn meestal niet openbaar (en staan volgens mij ook helemaal niet zo vast). Een paar jaar geleden konden we op Neerlandistiek de Groningse leeslijst plaatsen, opgesteld in 2020, van de middeleeuwen tot de twintigste eeuw. Van de 84 met name genoemde auteurs zijn er 19 vrouw, ongeveer 23 procent. Dat lijkt me nu niet bepaald overdreven veel. Vondel, Hooft, Bredero, Bilderdijk, Multatuli, Couperus, Gorter, Nijhoff, Reve, Hermans, Mulisch en Claus staan er gewoon op, naast Hadewijch, Anna Bijns, Wolff en Deken, Vasalis, Blaman, Minco en Roemer. De Gentse leesbrochure is nog explicieter. In het eerste jaar lezen studenten OeroegBintHet gezin Van PaemelReinhartDe Spaanse BrabanderElckerlijc en Van den vos Reynaerde, en bij de middeleeuwen BeatrijsMariken van NieumeghenKarel ende Elegast en Maerlant. Anton de Kom en Petronella Moens komen ook aan de orde, maar niet in plaats van Vondel of Claus. Dit is natuurlijk maar een momentopname: alleen het afgelopen studiejaar. Ik kan dus niet zeggen of het is toegenomen, al zou me dat verbazen, met deze kleine aantallen. De focus ligt in het vak heel ergens anders: op laaggeletterdheid, meertaligheid, overheidscommunicatie, het publieke debat, “belangrijke maatschappelijke problemen”. De vakken erachter behoren voor een belangrijk deel bij de traditie, al is de vitrine een beetje verbouwd. Je kunt op basis van dit soort feiten minstens even goed de omgekeerde conclusie trekken: dat er in de neerlandistiek best wat meer aandacht zou kunnen worden besteed aan gender, een onderwerp dat goed ligt in de internationale wetenschap én bij studenten. (Er is als ik het goed tel in heel Nederland en Vlaanderen bovendien momenteel maar één (1) vrouwelijke hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde.) De neerlandistiek is een vak dat bij alle opleidingen nog steeds overwegend uit een gedegen pakket met onder meer syntaxis, taalgeschiedenis, retorica, middeleeuwen en canon bestaat, met daarin een kleine, zichtbare, volstrekt legitieme hoek waar over de kolonie wordt nagedacht en, veel zeldzamer, over gender. Wie beweert dat het tegenwoordig alleen nog maar over gender gaat, heeft hooguit 2,1 procent van de tijd gelijk.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Tussen droom en werkelijkheid | Zomergasten met Nasrah Habiballah

RECENSIE - De tweede aflevering van het laatste seizoen Zomergasten zat vol met dromen. Die niet zelden verstoord werden door de werkelijkheid. Journaliste Nasrah Habiballah leidde ons langs schitterende fragmenten zonder haar journalistieke masker te laten zakken.

‘Ik wil de openingsscène van Oklahoma! verfilmen’, zegt een van de hoofdpersonen uit A Bunch Of Amateurs, een documentaire over een groep bejaarde filmliefhebbers. De man heeft een geruit hemd aan, een rode kiel om zijn hals en een cowboyhoed op zijn hoofd. Hij wil gefilmd worden terwijl hij op een witte hengst door het maisveld rijdt en ‘Oh, what a beautiful morning’ zingt. ‘Heb je ooit op een paard gereden?’, vraagt iemand. ‘Nee’, zegt hij. ‘En waar vind je mais zo hoog als het oog van een olifant?’ ‘Niet hier in de buurt’, geeft hij toe.

Even later staan ze in het enkelhoge gras van een weiland. Een vrouw met dezelfde kleren is zijn stand-in. ‘Vanuit deze hoek zie je niet dat ik het niet ben’, zegt de man terwijl hij door de camera naar de vrouw kijkt op het witte paard.

De man had een droom. Of het uiteindelijke resultaat overeenkomt met het droombeeld, is nog maar de vraag. Maar doet dat er toe? Hij heeft het toch maar mooi gerealiseerd. Dat hij zelf niet op het paard zat? Een kniesoor die daarover valt.

Foto: Nasrah Habiballah VPRO Zomergasten foto © Anne Claire de Breij

Zomergast Nasrah Habiballah gelooft in ‘Peace journalism’

[Lees hier de recensie van deze zomergastenaflevering] Nasrah Habiballah is vanavond de tweede gast in VPRO’s  Zomergasten. In het promotiemateriaal op Facebook en Instagram zegt ze:

Wat sowieso aan bod gaat komen is journalistiek. Ik ben een journalist in hart en nieren. Maakt het grootste deel uit van mijn leven. Dus over journalistiek gaan we het sowieso hebben.

Nu zal Janine Abbring ongetwijfeld op zoek gaan naar “de mens achter de journalist”. Hopelijk krijgt Nasrah Habiballah’s opvatting over het journalistenvak ook alle ruimte. En dan met name haar ideeën over wat “peace journaslism” (‘vredesjournalistiek’) wordt genoemd.

Oorlog is een ziekteproces

In een boeiend interview met Gijs Beukers in het Volkskrant Magazine van 19 juli 2024 (betaalmuur) zegt ze:

“Ik geloof heilig in peace journalism, een theorie van de Noorse socioloog Johan Galtung. Hij zegt dat je een conflict op twee manieren kunt verslaan. War journalism is als het verslag van een sportwedstrijd: die kant heeft daar een aanval uitgevoerd en daarbij zijn zoveel doden gevallen. Door die informatie te brengen, voeg je niet veel toe aan het begrip van de kijker.

Peace journalism is het beschrijven van een ziekteproces. Wat is de oorzaak? Wat zijn de symptomen? Hoe kan die persoon genezen? Om dat te vertalen naar een conflictsituatie: waarom voelen de partijen wat ze voelen? Waar komt dat vandaan? Wat zou een oplossing kunnen zijn? Ik geloof oprecht dat we daar onze kijkers, luisteraars en lezers het meest mee van dienst zijn.”

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Politie opent alsnog onderzoek naar Britten in Israëlische leger

NIEUWS - De Metropolitan Police Service heeft haar besluit teruggedraaid om geen ​​onderzoek te doen naar oorlogsmisdaden die door Britse staatsburgers zijn gepleegd die tijdens de genocide in Gaza voor Israël vochten.

Declassified UKpubliceerde eerder gegevens waaruit bleek dat sinds oktober 2023 1.686 Brits-Israëliërs en 383 personen met de Britse, Israëlische en een andere nationaliteit in het Israëlische leger hebben gediend. Uit Nederland zijn 559 soldaten gerekruteerd met dubbele nationaliteit en 86 met meer dan twee paspoorten. Zeker 21 Nederlanders zijn in de afgelopen drie jaar vrijwillig vanuit Nederland naar Israël gegaan om zich daar aan te sluiten bij de Israëlische strijdkrachten (IDF).

Foto: Foto vanaf het strand in Lacaneau, Frankrijk, onder de rook van een bosbrand. Bron: Stefan Rahmstorf via BlueSky"

Is het belangrijkste risico van kantelpunten over het hoofd gezien?

In Nature stond onlangs een wat verontrustend commentaar (een pdf van het volledige stuk is hier te vinden) van Anders Levermann. Levermann is een ervaren klimaatonderzoeker, die verbonden is aan het gerenommeerde Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung (PIK). Hij meent dat klimaatwetenschappers een mogelijk belangrijk aspect van het veranderende klimaat grotendeels over het hoofd zien: de mogelijkheid dat het klimaatsysteem in een periode van (snelle) veranderingen bepaald gedrag vertoont dat het in meer stabiele perioden niet heeft. Dat zou vooral (maar ik denk niet alleen) het geval kunnen zijn wanneer we in de buurt van kantelpunten komen, zoals die van de ijskappen van Groenland of West-Antarctica of het Amazonewoud.

Laat ik proberen om het wat duidelijker uit te leggen. We zitten in een periode van snelle klimaatverandering, die zo’n beetje bij de industriële revolutie begon, en die door zal gaan totdat onze netto-uitstoot van broeikasgassen zal stoppen. Of eigenlijk: tot een tijd daarna, want het duurt nog wel wat eeuwen tot alles weer redelijk in evenwicht is. Impliciet nemen we vrijwel altijd aan dat het klimaat in die periode van verandering eigenschappen heeft die ergens tussen die van het begin- en het eindpunt in liggen. Maar in het complexe, niet-lineaire klimaatsysteem hoeft dat niet het geval te zijn. Er kunnen eigenschappen zijn die karakteristiek zijn voor een veranderend klimaat. Zoals gezegd, vooral wanneer er delen van het systeem gaan kantelen.

Foto: Paul Carroll on Unsplash

Argentijnse gepensioneerden voeren de oppositie aan tegen president Milei

Direct na de verloren WK-voetbalfinale hervatte de Argentijnse oppositie de protesten tegen het extreme neoliberale bewind van president Javier Milei. Organisaties van gepensioneerden namen het voortouw voor een massale demonstratie op 22 juli tegen geplande bezuinigingsmaatregelen. Vakbonden, sociale bewegingen en linkse partijen sloten zich bij hen aan.

Bijna de helft van de 7,8 miljoen Argentijnse gepensioneerden ontvangt het minimumpensioen en een bonus die samen neerkomen op 324 dollar. Dat is minder dan een derde van het basisvoedselpakket voor ouderen. Volgens de 69-jarige Raúl Maldonado bevordert het beleid van Milei de sociale ongelijkheid: “Twintig procent wordt miljonair, terwijl de overige tachtig procent van ons, die onderaan de ladder staan, nog steeds in dezelfde situatie vastzitten, met lage lonen”. De regering prijst zichzelf met het terugdringen van de inflatie. Maar dat ging gepaard met banenverlies en afname van de consumptie. Volgens Horacio Jerez, secretaris van de vakbond voor de schoenenindustrie, “is macro-economie één ding, en het dagelijks leven van alle Argentijnen iets heel anders.” “Er is een enorm tekort aan werk”, vertelde Jerez aan AFP, wijzend op de openstelling van de import en de dalende consumptie als oorzaken van fabriekssluitingen.

Milei heeft al meerdere malen laten weten dat hij niet van plan is af te wijken van zijn neoliberale agenda. Zonder veel ophef vaardigde hij een decreet uit waarbij de offshore-grens voor olie- en gasproductie met 5000 vierkante kilometer wordt uitgebreid. Dat moet nieuwe concessies voor buitenlandse bedrijven mogelijk maken. Daarnaast diende de president een wetsvoorstel in dat de meeste Argentijnse beperkingen op buitenlands eigendom van landbouwgrond weg moet nemen. Onder de bestaande wet is al veel land in handen gekomen van buitenlandse investeerders, Amerikanen voorop, die vooral geïnteresseerd zijn in Argentijnse bodemschatten. In een interview met Radio Buenos Aires vertelt Matias Oberlin die een kaart heeft gemaakt van grond in handen van buitenlanders dat het in totaal om een gebied gaat even groot als de oppervlakte van heel Engeland.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Closing Time | Katzenjammer

Dan maak je ergens een melige opmerking over kattengejank en denk je daarna: “Dat was toch een bandnaam?” Katzenjammer. Wie voor zo’n bandnaam kiest gelooft ofwel vanaf het begin niet dat het ooit iets kan worden, of heeft juist genoeg zelfvertrouwen om te denken er wel mee weg te komen. Bij deze Noorse multi-instrumentalistes zal het tweede het geval zijn geweest. En terecht.

Overigens schijnt Katzenjammer ook het Duitse woord te zijn voor een kater, op de ochtend na een nacht van overvloedig drankgebruik. Deze muziek heeft dan toch meer de sfeer van wat er aan de Katzenjammer voorafgaat.

Closing Time| Black Earth, WI

Een lange gitaarsolo, kan dat wel in de indierock? Bij Ratboys vinden ze van wel. Deze duurt net geen vijf minuten. Ze hebben sowieso geen haast, deze Ratboys. Ze nemen rustig de tijd om het nummer op te bouwen. En ook hun andere nummers mogen soms best wat langer duren dan drie minuten. Ik heb er geen bezwaar tegen.

Closing Time | Scatman John Ski-Ba-Bop-Ba-Dop-Bop

En nu iets geheel anders…..

Als u het verhaal kent  van de kat die de krullen van de trap krabt, daag ik u uit daar in up tempo kond van te doen. Het publiek hoopt natuurlijk dat u daarbij over uw eigen tong struikelt en de tekst niet correct gesproken over het voetlicht krijgt.

Gek eigenlijk dat er nog geen EK of WK voor tongbrekers is. Het is toch vermakelijk, zowel om te doen, als om naar te kijken en luisteren en ze te verzinnen?

Closing Time | Asphalt Orchestra – Pulse March

De Amerikaanse componist Tyondai Braxton schreef “Pulse March” voor het Asphalt Orchestra, hier omschreven als “een radicale straatband met rock-, jazz- en klassieke muzikanten van New York City”.

“Pulse March” is een wat complexe avant-gardistische compositie, een deconstructie van traditionele marsmuziek. Een motief van vier noten gaat van het ene instrument en de ene toonhoogte naar de andere, terwijl er een chaotische sfeer omheen ontstaat.

Helaas geen volledige live uitvoering van te vinden, maar wel een klein stukje in dit filmpje.

Quote du Jour | EU houdt de natiestaat in stand

Jan Werts (Montesquieu Instituut en de Clingendael Spectator ) is al vijftig jaar correspondent in Brussel en blikt voor Villamedia terug op de veranderingen binnen de EU en zijn vakgebied. Hij trekt een interessante conclusie uit zijn jarenlange ervaring met de Europese politiek:

Ooit leerde ik op school dat we op weg waren naar de federale ‘Amerikaanse‘ Verenigde Staten van Europa. Daar hoor ik vandaag niemand meer over. Het is dan ook, grappig genoeg, precies andersom gegaan. De nationale staten gebruiken naar mijn ervaring Europa om in een economisch gemondialiseerde wereld toch hun politiek en cultureel voortbestaan te verzekeren. Het voortbestaan van de natiestaten is een belangrijk resultaat van de Europese Unie. Die conclusie lees je overigens nooit.

Volgende